U bent hier

Dagboek: Volg de rivier - dag 4

 

Wat voorafging:

 

In het imposante Dortmunder U-Gebouw huist  de zetel van Emscherkunst. Het intrigerende project roept een reeks vragen op die we kunnen stellen aan Simone Timmerhaus, die de leiding heeft over de tentoonstelling. 

 

Openbaar Kunstbezit Vlaanderen - U Dortmund

 

PW: Hoe is Emscherkunst ontstaan?

ST: Emscherkunst is ontstaan in de schoot van het Emschergenossenschaft, een maatschappij die vooral aan waterbeheer doet rond de rivier de Emscher. Eén en ander kreeg een extra boost toen het Ruhrgebied Culturele Hoofdstad van Europa werd in 2010. Het idee was om de oorspronkelijke staat van de rivier terug te brengen. Vroeger, tijdens de mijnwerken, gebruikte iedereen de rivier om afvalwater af te voeren. Zolang de mijnactiviteiten bezig waren konden we geen ondergrondse afvoerkanalen bouwen omdat de bodem te onstabiel was. In de jaren negentig stopten de mijnactiviteiten en konden we beginnen met de aanleg van ondergrondse bekkens en kanalen. Het is het grootste infrastructuurproject in Europa. Momenteel hebben we het gedeelte van aan de bron tot in Dortmund al gedaan. Tien jaar geleden bestond bijvoorbeeld het Phoenixmeer nog niet en het was een groot verlaten industrieterrein. Nu gebruiken we het meer als opvang wanneer er teveel water is.

 

PW: Verderop is het nog niet zover. Je ruikt de rivier wanneer je er langs fietst. Maar ik neem aan dat dat deel is van de ervaring?

ST: Ja, het is daar een zwarte rivier. We willen de mensen sensibiliseren. Daarom zijn we het kunstfestival begonnen.

 

PW: Wie bezoekt het kunstfestival allemaal ? Is er steun van de lokale bevolking?

ST: Het Festival is er voor iedereen, voor de lokale mensen en voor zij die in kunst zijn geïnteresseerd. Het is laagdrempelig. Je hebt enkel een fiets nodig en je kan vertrekken. Alles is gratis. Bij elk kunstwerk staat iemand die uitleg kan geven over het werk en in discussie kan gaan met de mensen. We willen de bezoekers tonen wat er hier in de regio gebeurt, maar ook wat de toekomst kan zijn van de regio. Het publiek komt van overal, maar het is ook de bedoeling dat lokale bewoners trots kunnen zijn op hun regio.      

 

PW: Er is toch nog veel werk als ik zie hoe Dortmund erbij ligt. Eén type bezoeker met veel tatoeages en lange kniebroeken komt blijkbaar vooral voor het voetbalmuseum, maar daar stopt het bij.

ST: Ja, er is nog veel armoede in de stad. Jonge mensen willen niet meer in de regio wonen en trekken weg naar Berlijn, Hamburg en München. Dat is ook een doel van het Emscherproject, de regio opnieuw aantrekkelijk maken voor jonge mensen zodat ze hier komen wonen.

 

PW: Wie langs de rivier rijdt krijgt voortdurend waarschuwingsborden te zien hoe gevaarlijk de rivier wel is als je erin zou vallen. Het is een beetje een haat-liefdeverhouding met de Emscher? Kan het er zo erg worden?

ST: Op dit ogenblik is het water in de Emscher een mix van afvalwater, regenwater en grondwater. In de zomer is er niet zoveel water, maar wanneer er een felle storm is - met de klimaatverandering gebeurt dit meer en meer - kan het water plots razendsnel stijgen. Vroeger plaatste men betonnen u-profielen in de rivier waardoor het water zich sneller kon verplaatsen, maar waardoor het ook levensgevaarlijk is als je erin valt. Je kan er niet meer uitkruipen. Naarmate we het afvalwater niet meer in de rivier laten stromen hebben we soms ook te weinig water. Er komt dus ook een heel waterbeheer bij kijken.

 

 

PW: Hoe kiezen jullie de kunstenaars? Moeten ze ecologisch werken of zijn er bepaalde criteria? Ik zag dat de Vlaming Hans op de Beeck in het verleden reeds deelnam.

ST: We hebben een soort droomlijst, Katja Assmann, Florian Matzner en ikzelf. Nadien maken we die lijst korter in functie van budget en beschikbaarheid. Iedere curator verdedigt zijn kunstenaars. Er wordt behoorlijk gediscussieerd over wie het uiteindelijk zal worden. We kiezen kunstenaars uit alle disciplines en we willen vooral kunstenaars die toegankelijk zijn voor het grote publiek. Er is hier heel wat vandalisme en we kiezen voor kunstenaars die daar mee om kunnen. In de editie van 2013 hadden we heel wat participatieve projecten om een draagvlak te creëren en vandalisme tegen te gaan. Het was een zware editie, want dat vraagt tijd en opvolging.

 

PW: Is er een evolutie tussen de verschillende edities?

ST: Deze editie bevat meer autonome kunstwerken. Het was bij de vorige editie een gigantisch werk en nu hebben we gekozen voor een meer realistische editie. Het bijenproject van Henrik Hakansson aan de monding is nog een participatief project.

 

PW: Hoeveel bezoekers verwachten jullie of bezochten de kunstroute in het verleden?

ST: In 2013 hadden we zo’n 250.000 bezoekers.

 

PW: Dat is toch moeilijk te tellen ? Het is gratis en alles is in openlucht?

ST: Ja, maar de medewerkers aan de kunstwerken tellen en we meten hoeveel mensen gemiddeld de kunstwerken bezoeken. We weten nu nog niet hoeveel bezoekers het dit jaar zijn.  

 

PW: Het project loopt al decennia en meerdere verkiezingen. Hoe gaat de politiek om met het hele verhaal?

ST: Het Emschergenossenschaft bestaat al lang, maar Emscherkunst nog maar sinds 2010. Er kwam toen een nieuwe regering en het was wachten hoe ze zouden omgaan met het project. Toen het Ruhrgebied Culturele Hoofdstad van Europa werd in 2010 hadden we een groot budget, ook al omdat er veel bedrijven ons toen steunden. De volgende edities werd dat moeilijker en werden de budgetten teruggeschroefd. Voor 2013 hadden we nog een tien miljoen euro maar voor deze editie slechts 4,5 miljoen euro. Het meeste geld gaat naar de kunstwerken en naar de exploitatie. Het is nu onduidelijk wat 2019 zal brengen.

 

PW: Wie wil kan jullie gids kopen met kaarten aan € 10? Maar eigenlijk is alles gratis?

ST: Je vindt ook gps-routes op onze website zodat je alles kan bezoeken zonder gids. Wat vond jij ervan?

 

PW: De route brengt je soms in een niemandsland en het project spreekt ook over de publieke ruimte, over de rivier als grens en hoe je ermee kan omgaan. Je moet het project zien als onderdeel van een groter plan. Het brengt je op vreemde plaatsen: soms fantastische ongerepte natuur, maar ook braakliggende terreinen waar de rivier stinkend doorloopt. Maar je beseft dat dat allemaal zal veranderen. Het is een intrigerend ‘work in process.’ Wat je nu ziet zal later anders zijn en in die zin is het dus een unieke belevenis. Wie echter denkt dat hij een fietstocht zal maken door de vrije natuur en onderweg fantastische kunst zal zien komt bedrogen uit. Maar wie verandering wil zien - vroegere jungles die nu aangepakt worden - beleeft er een fijne trip aan. Het hele verhaal telt.

ST: Het interessante aan het project is het verschil tussen de verschillende gebieden. Vooral voor wie vergelijkt met vroeger is het een hele ervaring.

 

PW: Jullie hebben die verandering niet altijd in de hand ? Rond de Phoenix-See ontstonden nieuwe villawijken ?

ST: Ja, dat ging allemaal heel snel. Wij brengen de rivier opnieuw in haar originele natuurlijke staat en dan volgt de rest van de samenleving. Onze taak stopt daar en we zijn soms zelf verbaasd hoe één en ander nadien evolueert.            

 

 

Alles herlezen: