U bent hier

Dagboek: Volg de rivier - Dag 2

 

Wat voorafging:

 

De tweede dag trokken we uit voor een bezoek aan Zollverein. Toen de voormalige Zeche Zollverein in Essen nog in bedrijf was, werd ze de ‘mooiste mijn ter wereld‘ genoemd.

 

Zollverein       

 

Tegenwoordig is het industriële erfgoed Zollverein de eerste en tot nu toe enige UNESCO-werelderfgoedlocatie in het Ruhrgebied. Jaarlijks trekt het anderhalf miljoen bezoekers. De mijn en de cokesfabriek zijn iconen van moderne industriearchitectuur.

 

Je bezoekt de site het best te voet. Er loopt een wandelpad langs de belangrijkste plekken  waarvoor je het best een uurtje voor uittrekt. Verschillende van de gigantische leegstaande gebouwen kregen een herbestemming of werden grondig verbouwd door bekende architecten zoals Rem Koolhaas en Norman Foster.  

 

Zollverein 

Ruhrmuseum

 

Zo vindt je op de site het fraaie Ruhrmuseum, de vroegere kolenwasserij bij schacht 12 die de geschiedenis van het hele gebied uit de doeken doet.

 

Het meest spectaculaire museum is het Red Dot Design Museum dat is gevestigd in het oude ketelhuis. Het museum toont meer dan tweeduizend hedendaagse designobjecten, waarmee het het grootste designmuseum ter wereld is.

 

© Red Dot Design Museum

 

De Red Dot Design Award is een internationale prijs voor design die sinds 1955 jaarlijks uitgereikt wordt door het Design Zentrum Nordrhein Westfalen in Essen. Jaarlijks zijn er ongeveer 11000 inzendingen uit 61 landen en er zijn drie categorieën: productdesign, designfirma's en designconcepten en winnaars kunnen zich het "Red Dot-label" toemeten en verschijnen in het Red Dot-jaarboek.

 

Van een helikopter, tot een auto, messen of vorken, koptelefoons of mixers voor de keuken. Je vindt het er allemaal tegen een verbluffend decor van kilometerslange verroeste pijpen, bevreemdende gigantische installaties vol kranen, kleppen, kijkgaten en transportbanden met hangende bakjes vol steenkool.

 

Openbaar Kunstbezit Vlaanderen - Audi A8 in the Stoker's Station of the Red Dot Design Museum © Red Dot Design Museum.jpg

Audi A8 in het Stoker's Station © Red Dot Design Museum

Openbaar Kunstbezit Vlaanderen - D2V2 light installation in the Red Dot Design Museum Essen © Red Dot Design Museum

D2V2 lichtinstallatie © Red Dot Design Museum

 

De oorverdovende stilte maakt het nog het meeste indruk. Het moet een waar pandemonium zijn geweest wanneer de stoom overal siste, het water door de buizen kolkte, de kettingen rammelden in een vermoedelijk snikhete temperatuur. Opvallend is de groeiende aanwezigheid van Aziatische producten en vormgevers die zich duidelijk niet langer beperken tot kopieën van West-Europa.

 

Dortmund

 

Vanuit Zollverein is het slechts een uurtje rijden naar Dortmund. We logeren in het Novum Hotel Unique. Dit hotel is een bizarre mix van gigantische gangen, binnenruimten en veel marmer en goud. Slechte smaak dus, maar goedkoop. Vlakbij is het hart van de Emscherkunst, het iconische Uniongebouw. Dit is een vroegere brouwerij waarvan een deel in 2010 werd omgebouwd tot het Museum Ostwall met aandacht voor moderne en hedendaagse kunst. Voor het gebouw staan knaloranje containers waar je informatie kan krijgen over Emscherkunst en ook fietsen kan huren om de kunstroute te gaan volgen.

 

Ralph Lueger

Museum Ostwall ©  Ralph Lueger

 

De Emscher-rivier ontspringt in het zuidwesten van Dortmund in Holzwickede, vandaar uit vloeit het zo’n 85 km verder in de Rijn in Dinslaken. Van hieruit heb je eigenlijk twee mogelijkheden: of je vertrekt naar de monding van de rivier of naar de bron. We kiezen voor de bron omdat het ons logischer lijkt en de afstand nog redelijk is (zo’n 50 km). Je kan een uitgebreide kaart kopen met uitleg over de locaties en de kunstenaars (€ 10) van Emscherkunst, of je volgt gewoon de pijltjes die her en der zijn vastgemaakt aan verkeersborden, lantaarns en je relatief goed door de stad gidsen. We verlaten langzaam de stad langs het kleine riviertje dat je af en toe tussen de drukbegroeide oevers ziet kronkelen. De ene keer fiets je door een groezelige straat, de andere keer op een nieuw fietspad boven de rivier. De oranje pijltjes sturen ons doorheen verschillende wijken van Dortmund. Het Emscherproject gaat niet alleen over kunst in de publieke ruimte, maar gaat ook over urbanisme; over hoe je als stad omgaat met publieke ruimte met nieuwe natuurplekken.

 

De eerste echte halte is de Phoenix See, een kunstmatig meer dat vroeger een echte stadskanker was nadat de staalproductie er stopte en men de hele installatie aan China verkocht. Het is een idyllische plek waar bewoners van allerlei slag komen verpozen langs de oevers van het kabbelende meer. Langs de oever staan enkele aluminium beelden van Studio Orta. Het meest symbolische is ongetwijfeld Totem met ekster.

 

Openbaar Kunstbezit Vlaanderen - Skulptur „Totem mit Elster“, Teil der „Spirits of the Emscher Valley“ von Lucy + Jorge Orta, (c) Roman Mensing/Emscherkunst.jpg

Studio Orta – Totem met ekster, deel van Geesten van de Emschervallei © Roman Mensing/Emscherkunst

 

Het toont drie kinderen die op elkaars schouder staan. De onderste steunt op een stuk steenkool, terwijl op de arm van het bovenste kind een ekster zit. Een totem voor de gemeenschap. In het midden van het meer ligt een eiland waar de Nederlandse kunstenaar Erik van Lieshout vrijwillig verbleef en over zijn ervaringen een video maakte. Op de kade langs het water staat ook een kunstwerk van Benjamin Bergmann, een Italiaanse kiosk die allerlei spullen verkoopt zoals de echte kiosken in Venetië, gaande van Italiaanse kranten tot Acque frizzante San Benedetto.

 

Openbaar Kunstbezit Vlaanderen -„Chiosco“ von Benjamin Bergmann, (c) Roman Mensing/Emscherkunst             

 Benjamin Bergmann - Chiosco © Roman Mensing/Emscherkunst

"Aus der Aufklärung" von Ai Weiwei, (c) Roman Mensing, Emscherkunst

Aus der Aufklärung“ von Ai Weiwei © Roman Mensing/Emscherkunst 

 

We rijden langs de oevers van het meer, waar aan de oever schitterende villa’s staan van duurbetaalde voetballers. Het is iets waar het Emscher-Genossenschaft ook niet altijd greep op heeft. Een deel van de vrijgekomen ruimte komt in de handen van privé-projectontwikkelaars en dat leidt snel een eigen leven. De vele bouwwerven aan de kant waar we fietsen doen vrezen dat de plek snel volgebouwd zal worden. We duiken opnieuw een niemandsland binnen en fietsen terug langs de Emscher. Die zie je amper de rivier, of in dit stadium eerder een beek die diep verscholen ligt tussen het groen. Overal staan waarschuwingsborden dat je niet te dicht bij de rivier mag komen. De bedding bestaat uit betonnen u-profielen. Die zijn geïnstalleerd in de negentiende eeuw. Enerzijds zorgen ze ervoor dat het water veel te snel stroomt. Anderzijds is het levensgevaarlijk als je erin valt, want je kan er amper uitkruipen. Langzamerhand brengt onze fiets, die wat weg heeft van de huurfietsen in Brussel, maar vlotter rijdt met acht versnellingen, ons verder en verder van de bebouwde kom.

 

Uiteindelijk  belanden we bij de bron op het idyllische platteland. De bekende “vluchtelingententjes” van Ai Weiwei staan er omheen en wat verder ook een kunstzinnige bijenkorf The Insect Societies (Part 1). Het is een gigantische houten kubus die bestaat uit een reeks kleinere kubussen waarin bijenkorven zitten. Het geheel staat op een bloemenweide van tweeduizend vierkante meter.

 

 

Openbaar Kunstbezit Vlaanderen - The Insect Societies (part 1) von Henrik Hakansson, (c) Thorsten Arendt/Emscherkunst

Henrik Håkansson - The Insect Societies ( Part 1) © Thorsten Arendt

 

De terugtocht verloopt zeer vlot, al was het maar omdat water naar beneden loopt en wie richting monding rijdt het per definitie gemakkelijker heeft. Achter het Uniongebouw blijkt een goed vleesrestaurant te huizen waar we energie opdoen voor de volgende dag. 

 

Artikelfoto: Cloud machine - Reiner Maria Matysik, © Roman Mensing/Emscherkunst