U bent hier

Zoe Leonard, January 27, Frame 8, 2012

 

Over de Richtertentoonstelling in het S.M.A.K. is al veel inkt gevloeid. Daarom zet ik hier graag een ander werk dat momenteel in hetzelfde museum te zien is, in de schijnwerpers. Zoe Leonard (°1961) is zo’n kunstenaar die het verschil hoopt te maken. De Amerikaanse schoolverlater is een mooi voorbeeld van een self-made woman. Binnen en naast haar fotografie, die zich vaak over de publieke ruimte buigt, is ze activiste. Ze is niet bang om een sterk standpunt in te nemen en dat, door middel van kunst, te verdedigen.

 

Met The Photographic I - Other Pictures wil het S.M.A.K. de diversiteit van artistieke expressie en technische complexiteit van fotografie benadrukken. De woordspeling in de titel maakt ook een dubbel motief duidelijk: The Photographic ‘Eye’ is gericht op de wereld: hoe kijken kunstenaars naar hun omgeving en hoe leggen ze die vast? The Photographic ‘I’ geeft dan weer te kennen dat het zou gaan om personen; de kunstenaar die zich verhoudt tot haar of zijn subjecten, of de subjecten zelf en hoe zij in beeld gebracht worden.

 

De beelden van Zoe Leonard zijn opvallend abstracter dan de andere foto’s in de tentoonstelling. Sterker nog, ze benaderen totale abstractie, de volledige annulatie van het beeld. De kunstenares had in de reeks Analogue net heel figuratieve beelden getoond. De 412 analoge foto’s, gemaakt tussen 1998 en 2009 geven een overzicht van kleinschalige handelsinitiatieven over de wereld. Het zijn concrete tekenen van de keerzijde van de globalisatie. Na dit grootschalige project liet Leonard haar camera even terzijde liggen. Met de reeks die nu in het S.M.AK. getoond wordt, pikte ze die weer op.

 

Het licht vangen

 

Een van de basisregels voor elke fotograaf of aspirant-fotograaf is: maak geen foto’s in tegenlicht - of richt je camera nooit naar de zon. Leonard lapt al eens graag de regels aan haar laars, en besloot dus foto’s van de zon te maken. Ze experimenteerde met dit idee: in de eerste beelden van de reeks laat ze nog architecturale elementen toe, die perspectief en ruimte aanduiden. In de latere foto’s laat ze elk teken van haar eigen aanwezigheid los. Er is letterlijk geen beeld: door het felle licht ontstaat een wit vlak, met enkel flauwe schakeringen en hier en daar een zichtbaar stofje of streepje, de kleinste oneffenheden in haar lens die anders onopvallend zouden zijn. Ook de titels, die bestaan uit de datum en het nummer van het frame op haar filmstrook, bevatten geen narratieve elementen en zijn een abstractie.

 

Doorheen de kunstgeschiedenis is licht een van de belangrijkste thema’s. Elke beeldende kunstenaar, van schilder tot fotograaf, wil het – perfecte - licht vangen. Het woord fotografie betekent oorspronkelijk in het Grieks letterlijk ‘schrijven met licht’ (foto-grafein). Leonards werk is een ode aan die oorsprong van haar kunstvorm. Niet alleen gebruikt en bespeelt ze het licht, niet alleen maakt ze van het licht haar onderwerp, haar werk is het licht zelf. In plaats van met licht een beeld te vormen, annuleert ze elke vorm van beeld ten voordele van het licht.

 

Een opstandig gebaar

 

Een korte anekdote: ik was afgelopen lente in New York. In die kunstmetropool kwam een overdaad aan gekende en nieuwe beelden op me af, maar slechts één kunstwerk zag ik er twee keer. Bij Pace Gallery hing het bescheiden in de vorm van een A4’tje tegen de muur, op de High Line is het zo groot gedrukt dat je afstand moet nemen om het te kunnen lezen: de speech I Want A President van Zoe Leonard. De tekst is extreem actueel en lijkt gericht aan president Trump. Tot mijn grote verrassing dateert hij uit 1992. Leonard ken ik nu als een kunstenaar die haar tijd vooruit is, die de ziektes van haar eigen tijd kan inschatten - dat bleek ook al uit haar serie Analogue - en die absoluut niet bang is om de vinger op de wonde te leggen.

 

Zoe Leonard maakte zonder schroom heel politiek geladen werken. Het werk in het S.M.A.K. lijkt echter verstoken van elke politieke of narratieve lading. Dat is niet noodzakelijk zo. Haar koppige keuze om de zon te fotograferen, spreekwoordelijk letterlijk in de ogen te kijken, is ook een statement. Het is een artistieke act die conventies tegengaat. Het werk beeldt niets af, maar stelt de fotografie zelf voor, naakt en ongekunsteld. Net als in haar politieke werken, stelt Leonard een evidentie in vraag. Waarom zou je een slechte leider aanvaarden als president? Waarom zou je de zon, bron van licht en dus van fotografie, niet kunnen fotograferen? Haar gebaar laat de kijker bij die vragen stilstaan en toont aan dat het anders kan. 

 

Elke maand bespreekt een tento.be-redacteur een kunstwerk. In december is Tamara Beheydt aan de beurt.

 

Zoe Leonard

January 27, Frame 8

2012

Foto

 

© Zoe Leonard

 

The Photographic I - Other Pictures loopt nog tot 21 januari 2018 in het S.M.AK., Gent.