U bent hier

Saul Leiter – Red umbrella

 

Nog tot 29 januari 2016 loopt in het FOMU in Antwerpen de tentoonstelling Saul Leiter – Retrospective.  De expo blikt terug op de inmiddels drie jaar geleden overleden schilder en fotograaf, Saul Leiter. De schilderkunst vormde een belangrijke rode draad doorheen Leiters leven. Enerzijds stoelt Leiter’s werk op de abstractie van de schilderkunst en anderzijds is het een ode aan de vluchtige momentopname van de fotografie. Leiter begon met fotograferen na een ontmoeting met de expressionistische schilder Richard Pousette Dart. Het is echter met zijn naoorlogse foto’s van het dagelijkse New York en als pionier van de kleurenfotografie dat Saul Leiter een blijvende plaats in het collectief geheugen heeft verworven.

 

Red umbrella is Leiters meest iconische foto. Het beeld geef zowel de typische als ook heel wat atypische kenmerken van zijn fotografie weer. De foto lijkt op het eerste zicht een van de meer coherente beelden van de tentoonstelling. Ze heeft een thematische focus die we van Leiter niet gewend zijn: een vrouw die door een winters stadslandschap met een rode paraplu haar gezicht voor de wazige sneeuwvlokken beschermt. Goed kijken is echter de boodschap. Saul Leiter bewijst dat een foto niet perse scherp hoeft te zijn om details te zien. Vaak zien we als toeschouwer het object van de foto doorheen glas, aangedampte ruiten, strategisch geplaatste palen of spiegels. Met Leiters oog voor mysterie zien we in zijn werken amper gezichten in beeld. Bij Red Umbrella vraagt de kijker zich af wat achter de paraplu schuilgaat. Het beeld toont een inkijk in het pantser dat de mens vormt wanneer het met extreme weersomstandigheden geconfronteerd wordt. Evengoed zien we een humoristisch beeld van een rood parapluutje in het midden van een sneewstorm. Nog net ontwaart de observerende kijker een vrouwelijke figuur. Het contrast tussen de elegante paraplu en de grauwe achtergrond zorgt voor een indringende, mysterieuze dimensie.

 

Een van de belangrijkste elementen van Leiters werk is evenwel temporaliteit en tijdsbeleving. Schatplichtig aan het impressionisme vormt Leiter een vluchtige beeldvorming van de stad en het straatbeeld. Leiter’s fotografie heeft niet het doel om een sociale thematiek aan te kaarten, maar om te observeren. De snelheid van het medium creëert een spanningsverhouding die de vluchtigheid van de beeldopname capteert. Door het intense kleurgebruik van roodaccenten blijft die vluchtigheid in het collectief geheugen vervat. Red Umbrella is een beeld dat herkenbaarheid oproept en tegelijkertijd de toeschouwer uitdaagt om beroep te doen op de verbeelding. De kijker ziet een momentopname die deel uitmaakt van zowel de fictieve als van de reële wereld. Leiter laat bovendien in het interview van zijn documentaire weten dat hij geen controle uitoefent over het object. Hij legt het moment vast en laat het aan de toeschouwer over om het beeld te doorgronden. De kern van Leiter’s fotografie is het belang van de vraag in plaats van het antwoord.

 

“Foto’s worden vaak beschouwd als belangrijke momenten maar eigenlijk zijn het kleine fragmentjes en souvenirs van een onvoltooide wereld.” Dit citaat staat te lezen tegenover Red umbrella en daarmee slaan de curatoren van het fotomuseum Antwerpen de nagel op de kop. Leiter creëert letterlijk een gefragmenteerd beeld. De lichamen van zijn modellen zijn vaak in twee gespleten door spiegels en hebben twee gezichten die in een waas van vluchtigheid op een enkel lichaam lijken te passen. Ook zo voor Red Umbrella, maar dan net op een iets andere manier. De rode paraplu blijft in Leiters werk terugkeren en vormt een thematische en vormelijke rode draad doorheen de tentoonstelling. Niet het beeld is gefragmenteerd, maar de beleving ervan. De toeschouwer herinnert zich de rode paraplu en ziet die als reflecties van het origineel. De ruimtelijke beleving van Leiter’s fotografie creëert een associatieve gedachtestroom bij de toeschouwer. Wie goed kijkt ziet dat Leiter in zijn documentaire tijdens het interview paars-rode kousen draagt. Toeval of een knipoog naar de oplettende toeschouwer?

 

 

Elke maand bespreekt een tento.be-redacteur een kunstwerk uit een actuele tentoonstelling. In december is Charlotte D'Eer aan de beurt.

Saul Leiter

Red umbrella (1958) 

chromogene afdruk

Uit: Saul Leiter - Retrospectieve in FOMU