U bent hier

Imposante Bruegelexpo in Wenen

Openbaar kunstbezit Vlaanderen Bruegel Wenen

 

Er hing emotie in de lucht bij de opening van de prestigieuze Bruegeltentoonstelling in Wenen. Het besef dat zelfs Bruegel dit nooit in zijn leven had gezien, bijna zijn hele oeuvre op één plek, zoals curator Manfred Sellink opmerkte, liet niemand onbewogen. Het zorgde ook voor trots, zeker bij de aanwezige Vlamingen, want de iconische schilderijen zitten in ons collectieve geheugen.

 

Wanneer musea een tentoonstelling aankondigen als een ‘once in a lifetime experience’, dan ben je op je hoede. Maar de Pieter Bruegel de Oude-expo in het Kunsthistorisches Museum in Wenen gaat toch in die richting. Er werden veel krachten gebundeld tijdens de jaren die vooraf gingen aan de 450ste verjaardag van de dood van de schilder. De tentoonstelling is de kers op de taart van die samenwerking.

 

Voor het eerst in de geschiedenis zijn ze erin geslaagd om een omvattende monografische tentoonstelling te wijden aan Pieter Bruegel de Oude. Met een groot aantal originele Bruegels in de verzameling lag het voor de hand dat Wenen het voortouw nam. Sinds 2012 werden alle panelen dankzij fondsen van de Getty Foundation onderzocht en waar nodig gerestaureerd. Het is ook de eerste keer dat ze zoveel tekeningen, prenten en schilderijen konden bijeenbrengen en zo hun onderlinge relatie konden bestuderen. Vroeger bestudeerden ze die meestal afzonderlijk.

 

Pieter Bruegel de Oude - De schilder en de kenner, ca.1566 © The Albertina Museum Wenen

 

Inside Bruegel

De typische beeldtaal van Pieter Bruegel de Oude is voer voor speculaties en iedereen heeft er wel een mening over. Dat zal alleen maar toenemen, want één van de hoogtepunten op de persconferentie was de voorstelling van het Inside Bruegelproject. De hoge resolutiebeelden die daaruit voortkwamen leidden tot de website www.insidebruegel.net. Die geeft aan iedereen de mogelijkheid om tot in het kleinste detail in te zoomen op de schilderijen. Ook infrarood- en röntgenbeelden kan je op de website tegelijkertijd naast elkaar zien.

 

Bij zo’n unieke expo hoort gedegen wetenschappelijk onderzoek. De ernst en de toewijding daarvan trok twijfelende bruikleengevers uiteindelijk over de streep om hun iconische werken, zoals een gerestaureerde Dulle Griet uit Antwerpen en een Toren van Babel uit Boijmans Van Beuningen, naar Wenen te brengen.

 

Een ontdekkingstocht door Bruegels leven

Voor de makers van de tentoonstelling moest de ontmoeting met het werk van Bruegel voor iedere bezoeker een persoonlijke ervaring worden. Daar zijn ze zeker in geslaagd. De zalen van de Gemäldegalerie lenen zich voor een klassieke monografische rondgang, terwijl in de kabinetten de resultaten van het onderzoeksproject worden getoond.

 

De tentoonstelling opent met het begin van Bruegels carrière als tekenaar en graveur. Hier zie je een ingenieuze tijdslijn die de waardering voor Bruegel doorheen de eeuwen illustreert. Het is bijna onbegrijpelijk dat de waardering voor Bruegel aan het begin van de achttiende eeuw zo klein was dat Napoleon geen enkele Bruegel meenam naar Frankrijk.

 

De volgende zaal is aan zijn landschappen en stadsgezichten gewijd. Vier van de zes schilderijen uit de cyclus De Seizoenen zijn hier aanwezig. Daarmee is een belangrijk deel van Bruegels hoofdwerk voor het eerst in meer dan 350 jaar bijeengebracht. In een volgende zaal komt het religieuze werk aan bod met als topstukken De Triomf van de Dood en De Dulle Griet. Eén van de climaxen is ongetwijfeld het enorme De Kruisdraging dat zonder lijst en aan twee zijden zichtbaar wordt tentoongesteld.

 

Pieter Bruegel de Oude - Dulle Griet, 1563, © Museum Mayer van den Bergh

 

Voorwerpen uit de tijd van Bruegel

De opleiding van Pieter Bruegel de Oude tot miniaturist ontdek je in een intiemere opstelling van kleinere schilderijen. Hier kan je De bouw van de Toren van Babel en De Toren van Babel broederlijk naast elkaar bewonderen, twee schilderijen die zich ooit in de verzameling van Rudolf II bevonden.

 

De tentoonstellingsmakers gaan de interpretaties en eindeloze bespiegelingen over Bruegels iconografie niet uit de weg. Ze tonen voorwerpen uit de tijd van Bruegel en sporen het publiek zo aan zich te verdiepen in de details op de werken. Dit is een samenwerking met Bokrijk, waar volgend jaar een expo over de wereld van Bruegel zal lopen.

 

Verder is er aandacht voor de atelierpraktijk aan de hand van Winterlandschap met Vogelknip en De kindermoord te Bethlehem. De laatste zaal van de expo is aan het late werk gewijd en wil een genuanceerder beeld geven van de schilder die in de volksmond wel eens smalend de ‘Boerenbruegel’ werd genoemd.

 

De Prediking van Johannes de Doper, dat normaal uit Hongarije ging komen, mocht op de valreep dan toch niet komen. In de wandelgangen was te horen dat de houding van Oostenrijk tegenover het Europese onderzoek naar de mensenrechten in Hongarije er voor iets tussen zat.

 

Bij de expo hoort een fraaie catalogus van de Vlaamse uitgever Hannibal, waarin de lezer een code vindt om via digitale weg een aantal diepgravende essays te lezen. De catalogus kan je hier kopen.

Pieter Bruegel de Oudere, Kunsthistorisches Museum, Wenen, nog tot 13 januari 2019.

Meer info op www.bruegel2018.at

Artikelfoto: Pieter Bruegel de Oude - De triomf van de dood, na 1562, © Museo Nacional del Prado